Thiết kế đồ họa với màu Đen và Trắng
I. Phần mở đầu:
Nền tảng cơ bản về các quy luật thị giác Nghệ thuật Thiết kế là kế thừa những kiến thức cơ bản được rút ra từ các bài học cơ bản của Nghệ thuật Trang trí.
Thí dụ: về màu sắc, đường nét, quy luật trang trí…
Ở giai đoạn cơ bản của chương trình học môn trang trí, thì các bài học về màu sắc giữ vai trò trng bị các kiến thức cơ bản nhất trong các bài tập cơ bản.
Màu Đen, Trắng, Xám chính là một dạng màu trung tính (không thuộc màu nóng và lạnh).
Theo trình tự, trong khi tiến hành quy trình học sử dụng, phối hợp, hòa hợp màu sắc thì việc học thực hành phối hợp, tìm ra hòa sắc của hai màu Đen và Trắng (kể cả một số ít sắc độ trung gian là các độ Xám) được đặt lên hàng dầu. Sau đó mới là học thực hành phối hợp, tìm ra các hòa sắc giữa các sắc độ cảu màu đơn sắc.
Sau cùng là học thực hành phối hợp, tìm ra các hòa sắc giữa các màu nóng, lạnh với nhau.
II. Tại sao phải đặt vấn đề học Thiết kế Đen Trắng?
Học thiết kế với màu đen trắng là biện pháp cơ bản của thiết kế màu sắc với tinh thần tinh lọc và tiết kiệm màu. Qua đó sự phối hợp các sắc màu trắng đen và xám theo hình thể diện tích và đường nét của ngôn ngữ đồ họa. Đặc biệt là trong lĩnh vực thiết kế đồ họa.
* Nghĩa là học, nghiên cứu và sử dụng phối hợp các dạng, loại màu sắc phong phú mà ngay bước đầu không biết giá trị của các mảng hình có sắc độ đơn giản nhất và phối hợp chúng với số lượng tối thiểu tạo nên những sự tương quan tốt về diện tích, về các độ sáng tối, trung gian nhằm mục đích tạo nên họa tiết trang trí là điều không thể chấp nhận trong phương pháp, quy trình giảng dạy và học tập màu sắc.
* Mục đích là học, thực hành, nghiên cứu, thể nghiệm, tìm ra những sự tương quan tốt nhất về các độ đậm nhạt, sáng tối và phối hợp chúng để diễn tả các họa tiết, tạo ảo giác về sự chuyển động hay tĩnh lặng thông qua sự phối hợp các nét, mảng, hình trong một không gian, diện tích cụ thể (vuông, tròn, chữ nhật…).
* Giúp học viên, sinh viên liên tưởng đến nghệ thuật chụp ảnh Đen Trắng. Cho đến nay, trên thế giới Giải thưởng về Nghệ thuật Nhiếp ảnh cao nhất vẫn là ảnh Trắng Đen chứ không phải là ảnh màu. Nghĩa là chỉ với phim Đen Trắng, các nhà nhiếp ảnh thế giới đã tạo nên kho tàng ảnh nghệ thuật vô cùng phong phú.
Trong lý thuyết giảng về hòa hợp về màu sắc thì thuật ngữ “hòa sắc vàng” (tiếng Pháp gọi là “Gramme d’or” tiếng Anh không có từ đồng nghĩa) là thuật ngữ nói về hiệu quả của sự nghiên cứu phối hợp về sự tương quan giữa các sắc, màu… mà trong đó bước thể nghiệm đầu tiên là các nhà nghiên cứu sử dụng, phối hợp sự tương quan về diện tích và sắc độ cảu màu Trắng, Đen và độ Xám.
Trước khi học phối hợp các loại màu nóng, lạnh thì trước tiên các học viên, sinh viên phải học cách tạo hình trang trí chỉ với màu Đen và Trắng (chừa nền giấy màu Trắng).
Một màu có thể xuất hiện ở 4 trạng thái:
Thứ nhất, là ở dạng nguyên chất, có cường độ (intensity) mạnh, độ tươi chói (brightness) ở mức độ gốc, tinh luyện.
Thứ hai, ở dạng đã bị pha với màu Trắng, mật độ tinh luyện bị giảm, màu sáng hơn nhưng kém tươi, cường độ, độ tươi thắm, độ chói giảm.
Thứ ba, ở dạng đã bị pha với màu Đen, màu bị tối, đậm đi, độ tươi chói, cường độ giảm.
Thứ tư, ở dạng bị pha cùng môt lúc với Đen lẫn Trắng tương đương pha với Xám. Lúc này, màu bị “xỉn”, tái đi không còn tươi hay sáng hay còn gọi là màu xám xỉn.
Việc học, thực hành phối hợp Đen và Trắng là tìm sự tương quan tốt về diện tích, sắc độ của Màu Trung tính (Neutral Colors) mà trong đó Đen Trắng, Xám (do hai màu này pha với nhau) là một trong hai dạng màu trung tính.
Nghĩa là chỉ với các sắc độ của Màu trung tính chúng ta có thể tạo nên một kiểu hòa sắc trung tính tốt (good neutral colors harmony).
Chỉ với màu Đen và giấy Trắng mà thôi người ta cũng có thể tạo nên tác phẩm mỹ thuật. Thí dụ: tranh Thủy mặc, Tranh vẽ bút sắt…
Học cách tạo cảm giác về màu trong khi dùng nét Đen trên nền Trắng (dùng nét kẻ các sọc hay chấm lớn nhỏ kết thành mảng có sắc độ trung gian giữa Trắng và Đen).
III. Học Thiết kế Đen Trắng là học cách bố cục, phối hợp của màu sắc các sắc độ của màu trung tính
Màu trung tính là màu không thuộc nóng và cũng không thuộc lạnh. Màu Đen và Trắng là hai màu trung tính cơ bản. Ngoài ra thì màu Xám do hai màu nay pha lại với nhau do sự pha trộn của ba màu chính hay hai màu tương phản.
Học thiết kế hay trang trí bằng cách sử dụng hai màu Đen và Trắng và từ hai màu này ta tạo ra các sắc độ dưới dạng màu Xám (hay cảm giác về màu Xám) bằng hai cách:
Một là pha trộn hai màu này lại với nhau theo phân lượng nào đó.
Hai là dùng bút màu đen gạch, kẻ hay chấm những nét, sọc, chấm màu Đen trên nền giấy Trắng. Chính sự xen kẽ giữa nét, chấm, sọc màu Đen (lớn hay nhỏ tùy ý) sẽ tạo cảm giác về màu Xám với các mục đích cơ bản sau đây:
a. Làm cho học viên, sinh viên hiểu được giá trị của các nét, sọc, chấm, hay điểm cũng như rèn luyện sự bén nhạy trong khi tìm tòi, ứng dụng, xử lý các tình huống phối hợp giữa chúng với nhau để học tìm ra sự tương quan tốt giữa các sắc độ sử dụng khi tạo ra màu Xám.
b. Học phối trí, kết hợp màu Đen Trắng và Xám trong từng tình huống cụ thể.
c. Học cách tạo các mảng màu Trắng do sự “Khép kín” của các mảng màu Đen hay tạo ra các mảnh hình màu Trắng bên trong các mảng màu Đen “tràn ra” hòa với những phần nền màu Trắng.
d. Học tạo sự thăng bằng, cân đối giữa các mảng, hình thông qua sự phân bố, đan xen, lồng ghép giữa các hình, mảng Đen và Trắng.
e. Học tạo các mảng hình chính, phụ trên không gian cụ thể và những nhịp điệu do sự phân bố, lặp đi lặp lại của cá hình, mảng Đen Trắng và Xám.
f. Học cách tạo nên các sắc màu trung tính, Đen Trắng phối hợp với nhau theo từng khu vực, vị trí hợp lý theo từng diện tích, yêu cầu tạo hình theo tinh thần, ý tưởng nào đó.
III. Phương pháp, quy trình học thiết kế đồ họa với hai màu Đen và Trắng:
Sau đây là phương pháp cơ bản mà các nhà sư phạm mỹ thuật người Đức đã thực hành giảng dạy về Nghệ thuật thiết kế chỉ với Đen và Trắng:
* Thực hành bài tập xóa bỏ các ô ca rô được kẻ sẵn bằng các nét màu Đen trong hình vuông được đưa ra cho học viên. Nhiệm vụ của học viên là cân nhắc để dùng bút xóa màu trắng để xóa (từng ô rời hay thành chuỗi hay mảng) những ô nào mà mình thích. Mục đích là từ hiệu quả của việc xóa ấy để tạo nên sự chuyển động Trắng (do sự liên kết hình vuông của các ô nhỏ).
Đề bài là học viên được đưa ra những hình vuông có nền trắng mà trên mỗi hình vuông đó được kẻ làm 9 ô vuông đều nhau, trong mỗi ô vuông là một hình tròn màu đen (nghĩa là trên hình vuông trắng lớn có 9 hình tròn). Học viên được yêu cầu là dùng màu trắng để xóa ¼ hình tròn ở bất kỳ vị trí nào mà mình thích, miễn sao các phần bị cắt liên kết với nhau thành những khoảng trống màu trắng có hình đẹp trên cơ sở có sự tương quan tốt về màu Đen và Trắng.
* Học cách dùng nét (Lines), chấm (Points) hay Điểm (Dots) để tạo kẻ gạch, chấm, bố trí gần xa, đậm nhạt theo hình dạng, chiều hướng nào đó để tạo cảm giác chuyển động trong diện tích hình vuông.
* Học cách, sáng tạo và sử dụng một họa tiết màu Đen để thực hiện các giải pháp bố cục nhằm mục đích tạo sự ảo giác về chuyển động trầm bổng do các mảng đậm nhạt phối hợp với nhau theo hệ thống nào đó mà người thực hành mong muốn. (Bố trí, theo một trật tự: kết mảng, sắp theo chiều hướng nào đó, tạo nên sự định hướng hay lực dẫn mắt thành hiệu quả thị giác tốt nhất trong không gian hình vuông, tùy theo tinh thần tĩnh hay động nào đó mà học viên muốn).
* Học đơn giản các sắc độ cảu hình thành hai màu đen, trắng và một hay hai sắc độ trung gian. Các độ trung gian này sẽ được tạo nên bằng các điểm hay nét viền kết hợp với nhau.
* Học cách chọn một tố hình mảng, họa tiết có những sắc độ mà giữa chúng có sự chênh lệch về diện tích, sắc độ hợp lý đồng thời bố trí chúng ở vị trí thích hợp nhất trong từng tình huông cụ thể.
* Học cách quan sát, phân tích, đánh giá hiệu quả thị giác trong tổng thể và bộ phận của bài tập để từ đó thực hiện các giải pháp điều tiết, thể nghiệm, thay đổi diện tích, hình dạng, hình thể, chiều hướng, độ sáng tối từ phác thảo chưa thật hoàn chỉnh cho đến trạng thái hài hòa trọn vẹn nhất theo nhân quan của mỗi người đồng thời được sự thừa nhận của những người có chuyên môn.
* Học, nghiên cứu các hiệu quả của ảo giác do sự phối hợp về hình hay nét có màu Đen và Trắng (thể nghiệm, cảm nhận, sáng tạo, phối trí để tạo ra các ảo giác này).
* Học cách sáng tạo, sử dụng khái niệm Âm bản (Negative) và Dương bản (Positive) của các họa tiết hay hình để phối hợp lại theo chủ ý nào đó.
* Học cách chỉ dùng màu Đen để tạo ra các sắc do thông qua việc sử dụng, phối hợp các nét hay chấm, điểm theo hình thái nào đó trên mặt phẳng theo mật độ nào đó.
IV. Những vấn đề cần quan tâm khi thực hành thiết kế đồ họa Đen và Trắng:
Chúng ta phải hiểu rằng thiết kế Đen Trắng tức là sử dụng, phối hợp các hình tượng, họa tiết thành những tổ hợp để trang trí, diễn tả ý tưởng, sản phẩm nào đó mà chúng ta chỉ sử dụng màu Đen và màu Trắng của giấy để tạo hình, bố cục, tạo sự chuyển động, sự sinh động trong tổng thể không gian thiết kế.
Muốn thực hành cái gọi là Thiết kế Đen Trắng, chúng ta cũng phải tiến hành qua các bước cơ bản như sau:
1. Xác định xem mình phải thiết kế cái gì. Đặc điểm và mục đích yêu cầu của sản phẩm thiết kế là gì?
2. Quy mô không gian, diện tích dự kiến trình bày của nó như thế nào (lớn, nhỏ, hình gì)?
3. Các họa tiết, hình tượng được yêu cầu trình bày, phối hợp là gì?
4. Nghiên cứu khả năng đơn giản hình thành mảng hay phong cách tạo hình bằng mảng đen và trắng cùng với cách gợi hình từ các khoảng trống.
5. Nghiên cứu, thử nghiệm nhiều cách bố cục, phối hợp, sau đó xác định cách bố cục nào hợp lý nhất: đăng đối hay lệch trục, tĩnh hay động…?
6. Trọng tâm, điểm nhấn ở vị trí nào trong không gian trình bày? Các cụm nội dung khác dự định bố trí theo hệ thống liên kết theo dạng nào?
7. Xác định chỉ sử dụng duy nhất hai màu Đen Trắng mà thôi hay dự định tạo thêm bao nhiêu độ trung gian?
8. Thực hiện các phác thảo với chủ sắc sáng và chủ sắc đậm. So sánh hiệu quả của sự chọn lựa chủ sắc và sự phân bố các hình, mang Trắng, Đen hay độ trung gian… Khi so sánh, kiểm nghiệm thì nên chú ý các yêu cầu sau đây:
- Tương quan tỷ lệ giữa các độ đậm nhạt của các độ trung gian. Tương quan tỷ lệ giữa độ lớn, diện tích của các mảng.
- Phải tạo hay xác định cho được Chủ sắc trong khu vực trình bày.
- Phải thiết lập cho được mối quan hệ chính, phụ và trọng tâm, kể cả việc hướng dẫn mắt trong sơ đồ bố trí các mảng, hình, nét Đen và Trắng hoặc các độ trung gian…
9. Chọn lựa phác thảo tốt nhất.
10. Tiến hành thực hiện thành mẫu thực và kiểm tra, đánh giá.
11. Tiến hành sửa chữa, đưa ra vài giải pháp điều tiết độ đậm, nhạt của các sắc độ.
12. Chọn lấy mẫu được cho là tối ưu.
13. Thực hiện thành mẫu thực.
14. Thử chuyển mẫu thực hành Âm bản (Negative) để so sánh với mẫu gốc là mẫu Dương bản (Positive). So sánh thử hai mẫu này với nhau, xem cái nào tốt hơn hoặc thử tìm giải pháp phối hợp mẫu Dương bản và Âm bản với nhau.
15. Chọn lấy mẫu tốt nhất.
V. Kết luận:
Chúng ta chỉ có máy ảnh Đen Trắng mà vẫn ghi nhận, tạo nên những bức ảnh tuyệt vời.
Trong nghệ thuật tạo nên một hòa sắc ít màu khó hơn là tạo nên hòa sắc với nhiều màu. Cho nên tạo một hòa sắc chỉ với hai màu Đen và Trắng (thậm chí chỉ dùng thêm hai độ trung gian) cũng là cả một sự nghiên cứu, học tập và sáng tạo không hề đơn giản màng đầy đủ tính học thuật của nghệ thuật thị giác.
Các học viên, sinh viên nào kinh qua được bước thật cơ bản về Thiết kế Đen Trắng này là được trang bị nền vững chắc cho giai đoạn học Thiết kế hai chiều, Thiết kế trên mặt phẳng.
Học thiết kế với màu Đen và Trắng cũng là cách học tiết kiệm hay tinh giản số lượng các sắc màu.
Bằng mọi cách phải quan sát, nghiền ngẫm, phân tích để nhận diện được các “mạch chuyển động”, hệ thống liên kết giữa các màu Trắng, Xám và Đen được phối kết (hay có nhiều sắc độ trung gian hơn) là tiền đề để các học viên, sinh viên hình thành khả năng phát hiện, thẩm định được sự “chạy màu”, “mạch chuyển sắc” đường chạy của các độ sáng trong một tác phẩm nghệ thuật thị giác.
Trong lịch sử mỹ thuật trên thế giới từ xưa cho đến nay đã chứng minh rằng Đồ họa Đen Trắng là một Nghệ thuật, tạo ra nhiều tác phẩm độc đáo.
Chú ý: Cần chú ý đến việc tạo ra âm bản (Negative) và dương bản (Positive) để có ý thức về hiệu quả của hình mẫu gốc khi áp dụng thành đen trắng.
Sự sáng tạo trong Thiết kế Đồ họa với màu Đen & Trắng
Hãy chú ý về bố cục các hình cứng, mềm và các khoảng đen trắng cùng nhịp điệu do các hình, nét, trắng đen tạo ra sự chuyển động
- Nguồn: Theo sách "Nhận diện Nghệ thuật Đồ họa” của HS. Uyên Huy -
*Lưu ý: Toàn bộ nội dung bài viết được chúng tôi sưu tầm lại từ nhiều nguồn, có thể có sai sót một chút về nội dung và tác giả. Chúng tôi sưu tầm với mục đích dành cho các bạn sinh viên và người yêu nghệ thuật tìm hiểu và nghiên cứu. Chúng tôi không đăng bài để bán sách, bán nội dung hay bất cứ điều gì liên quan đến bài viết. Có những bài chúng tôi không tìm thấy tác giả, nếu tác giả nhìn thấy vui lòng liên hệ với chúng tôi để chỉnh sửa hoặc xóa bài viết (trường hợp tác giả không đồng ý). Người đọc nếu biết tên tác giả cũng xin vui lòng cung cấp cho chúng tôi để chúng tôi bổ sung lại. Trân trọng!
