Phương pháp Thiết kế Bao bì
I. Phần mở đầu:
Từ ngàn xưa, trong cuộc sống sơ khai, mặc dù con người vẫn lao động sản xuất để tồn tại nhưng thuở ấy vẫn chưa có khái niệm buôn bán các sản vật, vật nuôi do họ làm ra. Sự cộng sinh, sử dụng sản phẩm của nhau chỉ thông qua hình thức trao đổi sản phẩm này với sản phẩm kia. Hành động, chứa đựng, vận chuyển sản phẩm rất thô sơ, chưa có dụng cụ chứa đựng, bảo vệ, lưu trữ.
Dần dà các dạng chợ phiên được hình thành, tiền ra đời dưới dạng vô cùng sơ khai, mang tính quy ước và việc trao đổi nâng cao dần sang hình thái buôn bán. Đây là mà các sản phẩm được vận chuyển quy tụ về các chợ để buôn bán. Như vậy, giai đoạn bán buôn tại chợ, có cửa hàng, sạp, quầy trưng bày, chứa đựng tích trữ được hình thành.
Cứ thế hình thái trao đổi ở các chợ từ việc bán buôn, bán lẻ ra đời với những con buôn mua hàng số lượng lớn, mang từ nơi này sang nơi khác để bán lại ngày càng đông. Chính vì thế mà họ đã quan tâm đến việc tạo ra các vật dụng có thể vừa chứa đựng, vừa bảo vệ sản phẩm. Từ đấy, khái niệm bao bì và vai trò của nó được quan tâm và có những khu vực, những người chuyên sống bằng việc hành nghề sản xuất, chế tạo ra các dạng bao bì.
Thế là giai đoạn bán buôn ở phạm vi rộng với thành phần các nhà bán sỉ, nhà phân phối với khối lượng lớn từ địa phương này sang địa phương khác, nước này sang nước khác dần dần trở thành các hệ thống bán buôn, phân phối ở cấp độ toàn cầu.
Từ đấy càng ngày cần dụng cụ dùng để chứa đựng phục vụ cho bán buôn, bán lẻ đã trở thành nhiều dạng ngành nghề, nhiều dạng công nghệ có sự hỗ trợ của máy móc, kho bãi để chứa đựng, lưu trữ, bảo vệ hàng hóa vô cùng hiện đại.
Gần nửa thế kỷ qua hình thái của chợ chuyển sang các trung tâm thương mại, siêu thị hiện đại. Từ đây giai đoạn bán buôn tại các siêu thị trở thành phổ biến. Việc phân phối theo nhiều dạng định lượng (trọng lượng, dung tích) thông qua công cụ chứa đựng là bao bì.
Chính vì thế mà bao bì giữ vai trò cực kỳ quan trọng. Chứa đựng, bảo quản, người mua biết được đặc điểm hàng hóa, thời hạn, cách sử dụng, lời khuyên về cách bảo quản, sử dụng mà không cần người giảng giải.
Nhiều thập kỷ qua việc sáng chế các loại chất liệu hiện đại để chế tạo bao bì; các phát minh về cấu trúc các móc ráp (thay vì dán hay bấm kim được nghiên cứu áp dụng; sự quan tâm đến công năng, tính thẩm mỹ của việc chế tạo bao bì đã trở thành nghệ thuật, thành khoa học, công nghệ với nhiều trung tâm nghiên cứu đào tạo, trường lớp và có nhiều cuộc thi thiết kế bao bì trên thế giới.
Giờ đây thiết kế bao bì đã trở thành chuyên ngành, thành nghệ thuật được giảng dạy trong các trường mỹ thuật ứng dụng.
II. Bao bì là gì?
A. Phân tích thuật ngữ:
1. Bì là gì? Bì là lớp da bên ngoài, lớp chất liệu có vai trò bao bọc, chứa đựng. Thí dụ xưa kia bao thư còn được gọi là “phong bì”.
2. Bao là gì? Bao là lớp vỏ có nhiệm vụ bao bọc, giới hạn, chứa đựng vật thể gì đó ở bên trong.
3. Pack (v): Gói, bọc, đóng gói, đóng kiện, đóng hộp, trình bày và sản xuất bao bì.
4. Package (v): Đóng gói, đóng kiện.
5. Package: Gói đồ, kiện hàng.
6. Packing: Sự gói đồ, sự đóng kiện.
7. Packpaper: Giấy gói hàng
8. Sac (nm): Túi, bao, đảy, bị (tiếng Pháp).
9. Envelope (nf): Bao (tiếng Pháp).
10. Enveloper (v): Bao, bọc (tiếng Pháp).
11. Boite (nf): Hộp (tiếng Pháp).
B. Định nghĩa Bao bì:
1. Bao bì là dụng cụ được sản xuất ra vừa dùng để chứa đựng một loại sản phẩm cụ thể nào đó, với mục đích: Chứa đựng, bảo vệ, bảo quản tránh sự tác động của thời tiết, mưa, gió, nhiệt, bụi, ẩm ướt, ánh sáng, sự va đập, chấn động …. để bảo quản hình dáng, mùi vị, màu sắc, chất lượng của sản phẩm bên trong.
2. Bao bì chính là lớp vỏ bọc, để chứa đựng sản phẩm dưới nhiều dạng, hình dáng, chất liệu. Nó vừa để bảo vệ, bảo quản, làm đẹp thu hút thị giác khách hàng, gợi sự tò mò, vừa thông tin một số yếu tố về kiểu dáng, chất liệu, cấu trúc, quy cách, đặc điểm, công dụng, cách sử dụng sản phẩm bên trong.
3. Bao bì vừa là sản phẩm của nghệ thuật đồ họa 2 chiều lẫn 3 chiều (tạo dáng, thiết kế mặt phẳng, bế hộp…).
4. Bao bì là sản phẩm của khoa học về đóng gói, khoa học về bảo đảm thẩm mỹ thương mại, của nghệ thuật thiết kế bao bì, của công nghệ in ấn.
5. Bao bì là yếu tố để đánh giá trình độ của nền văn minh thương nghiệp, trình độ thẩm mỹ của một xã hội trong thời điểm cụ thể.
III. Các loại Bao bì:
A. Phân loại theo mức độ:
1. Bao bì cấp 1 (bao bì trực tiếp chứa đựng chất liệu bên trong). Ví dụ: Vỏ chai nước ngọt, chai rượu, chai dầu gội đầu, dầu thơm….
2. Bao bì cấp 2 (chứa sản phẩm có bao bì cấp 1). Ví dụ: Hộp chứa chai dầu thơm, chai rượu ….
3. Bao bì cấp 3 (chứa sản phẩm có bao bì cấp 2). Ví dụ: Hộp lớn chứa 12 chai dầu nhỏ…
B. Phân loại chất liệu:
1. Bao bì giấy, giấy carton.
2. Bao bì vải, bố, gỗ, lá, kim loại...
3. Bao bì nhựa PVC, PE, Simili, Nylon…
Ghi chú: Vấn đề chất liệu và bảo vệ môi trường cũng được nhà thiết kế bao bì quan tâm. Chất liệu chế tạo bao bì và sức khỏe trẻ con.
C. Phân loại theo hình khối:
1. Bao bì khối lập phương.
2. Bao bì khối chữ nhật.
3. Bao bì khối trụ.
4. Bao bì khối tam giác, tứ giác, ngũ giác….
5. Bao bì khối chóp.
6. Bao bì khối đa giác.
Ghi chú: Cấu trúc, hình khối trong bao bì đồ chơi trẻ con là đối tượng nghiên cứu khá hấp dẫn.
Phân loại theo cấu trúc:
- Bao bì bít kín.
- Bao bì để hở, làm cho thấy một phần sản phẩm bên trong.
- Loại trong suốt.
IV. Các chức năng của Bao bì:
- Chức năng chứa đựng (chứa đựng và bảo vệ khác nhau). Chức năng bảo vệ (bảo vệ khác với bảo quản).
- Chức năng trưng bày, bày trí, không chỉ lưu trữ mà còn dùng bao bì như là hình thức, công cụ để trang trí (trên kệ, trên quầy, ở mặt tiền gian hàng…).
- Chức năng thông tin (hình dáng, cấu trúc, quy cách, mùi vị, cách cấu tạo tên gọi, chất lượng nơi sản xuất, dung lượng, cách sử dụng, bảo quản, thời hạn sử dụng...). - Chức năng thẩm mỹ: Gợi sự hấp dẫn, hiếu kỳ, ham thích.
- Chức năng gợi lòng tin thông qua trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật in ấn.
- Chức năng xã hội thái độ của khách hàng với bao bì, khi mở gói quà, hộp chứa sản phẩm thái độ khi dùng xong, vứt bỏ, giữ gìn để dành sử dụng vào việc khác.
V. Các nguyên tắc Thiết kế Bao bì:
Khi thiết kế bao bì, chúng ta phải thực hiện cùng một lúc 2 nghệ thuật thiết kế:
A. Thiết kế công năng.
B. Thiết kế thẩm mỹ.
Cùng một lúc, nhà thiết kế phải vừa tạo dáng vừa thiết kế đồ họa, nghĩa là cùng một lúc phải vừa thiết kế hai chiều lẫn thiết kế ba chiều.
Vì vậy, trong tư duy, thực hành thiết kế bao bì, mỗi loại bao bì phải bảo đảm đầy đủ các yêu cầu chức năng, cụ thể như sau:
1. Tạo không gian vừa đủ:
- Nghiên cứu cấu trúc, hình dáng, quy cách trọng lượng sản phẩm để tạo không gian bên trong cho phù hợp với sản phẩm.
- Xác định kiểu dáng, thể loại: Túi, hộp, khối cố định, túi hộp có khả năng lắp ráp cơ động.
- Chọn chất liệu bao bì cấp 1 không làm ảnh hưởng tới chất lượng của sản phẩm, do phản ứng hóa học…
- Tạo sự bảo vệ, bảo quản an toàn cho sản phẩm, an toàn cho người sử dụng (kể cả an toàn cho môi trường).
Thông qua đặc điểm, cách tạo dáng và cấu trúc, hình khối của sản phẩm mà nhà thiết kế phải nghiên cứu thật kỹ để tạo nên hình khối của bao bì có được sự khít khao của hình khối, cấu trúc của bao bì, chất liệu thích hợp với vật được chứa đựng (kể cả việc dự trù không gian dành cho việc bố trí lớp chất liệu đệm, lớp lót, đối với các sản phẩm dễ vỡ)....
2. Cấu trúc, kiểu dáng của bao bì phải ít tốn vật liệu, dễ lắp ráp, dễ chồng xếp khi vận chuyển.
3. Nghiên cứu kỹ lưỡng khả năng trưng bày trên kệ, tủ… và quá trình lưu trữ trong kho để thiết kế cấu trúc bao bì dễ lắp ráp, chồng chất, ít tốn không gian lẫn an toàn trong suốt thời gian lưu kho…
4. Có tính khả thi về mặt kỹ thuật và giá thành. Giá cả bao bì không làm tăng giá sản phẩm quá đáng.
5. Có giá trị thẩm mỹ, có sức cạnh tranh, tạo lòng tin cho khách hàng, bằng nghệ thuật thiết kế, kỹ thuật thể hiện.
6. Sáng tạo tính đa năng cho bao bì, khách hàng có thể dùng nó để chứa đựng các công cụ khác. Qua việc này làm tăng giá trị quảng cáo (người ta giữ hoài, nhớ hoài…).
7. Có sự thống nhất trong phong cách thiết kế, nếu là bao bì được thiết kế theo bộ.
VII. Các yếu tố cấu tạo nên Bao bì:
- Sự sáng tạo hình, khối, cấu trúc, mức độ của không gian chứa.
- Sự nghiên cứu, sử dụng chất liệu để làm bao bì.
- Sự xác định kích thước của bao bì.
- Sự nghiên cứu, xác định màu sắc của bao bì.
- Sự nghiên cứu tìm ra cách trang trí phù hợp.
- Sự nghiên cứu về cách bế hộp, cách lắp ráp liên kết.
VIII. Các yếu tố để đánh giá một bao bì:
Để đánh giá một bao bì chúng ta phải dựa vào các yếu tố cụ thể như sau:
1. Tính hữu ích, dễ lắp ráp, vận chuyển, chứa đựng, bảo quản tốt, dễ trưng bày sản phẩm, có khả năng sử dụng vào việc khác sau khi sản phẩm được chứa đã hết…).
2. Tính kinh tế (tiết kiệm vật tư, giá thành hạ).
3. Tính kỹ thuật (cấu trúc hợp kỹ thuật, dễ làm, khả thi hay trình độ kỹ thuật cao, (tinh xảo).
4. Tính khoa học (hợp với khoa học nhân trắc, cơ thể học, tâm sinh lý lao động, dễ cầm nắm, an toàn) …
5. Tính thẩm mỹ (đẹp mắt, có khả năng hấp dẫn thị giác, giúp cạnh tranh thương mại…).
IX. Quy trình nghiên cứu Thiết kế Bao bì:
1. Nghiên cứu kỹ loại sản phẩm mà bao bì sẽ phải chứa đựng: Tên gọi, kiểu dáng, hình khối, mùi vị, màu sắc, dung lượng, trọng lượng, kích cỡ, thành phần cấu tạo, cách sử dụng, nơi sản xuất, số mã vạch.
2. Nghiên cứu về tập quán mang, đội, cầm, nắm sản phẩm.
3. Nghiên cứu về các loại bao bì cùng loại đang lưu hành.
4. Nghiên cứu lượng giấy, chất liệu sử dụng cho bao bì.
5. Nghiên cứu kỹ thuật bế, xén, lắp ráp, in ấn.
6. Nghiên cứu về biện pháp thiết kế thẩm mỹ, nghiên cứu chất liệu và môi trường.
7. Xác định ý tưởng thiết kế (phong cách, kiểu dáng background).
8. Tập trung các dữ liệu cần thiết cho thiết kế: Nội dung số lượng hình, chữ…
9. Làm các phác thảo để chọn lựa (mặt phẳng, hình khối).
10. Chọn phác thảo tốt nhất.
11. Thể hiện thành mẫu thật, ở bước 1.
12. Điều chỉnh, bố cục, hình nét, màu, chữ...
13. Thể hiện thành mẫu thật, ở bước 2.
14. Điều chỉnh lần chót.
15. Thể hiện mẫu thuật ở dạng hoàn chỉnh
X. Kết luận:
Bao bì thể hiện trình độ kinh tế, kỹ thuật, văn hóa, mỹ thuật của cá nhân, cơ sở sản xuất, vùng miền, khu vực, quốc gia ….
Bao bì góp phần tạo sự thu hút thị giác, lòng tin ở khách hàng. Thiết kế bao bì đẹp, tốt sẽ góp phần trong cạnh tranh thương mại. Thiết kế bao bì là một nghệ thuật, là môn học được giảng dạy trong các Trường dạy về Nghệ thuật Thiết kế.
Bài tập về thiết kế bao bì:
Đề tài cụ thể có thể xoay quanh các loại bao bì có cấu trúc, chất liệu khác nhau: Bao bì bít kín, bao bì mở thoáng (khoét thủng) một phần, bao bì trong suốt, bao bì bằng giấy, bao bì bằng nhựa …
Thiết kế một mẫu bao bì có thể là: Bao bì nước giải khát trái cây, bao bì đựng giày dép, bao bì chứa mỹ phẩm, bao bì chứa nữ trang, bao bì chứa đĩa DVD, VCD…
Trước tiên, yêu cầu của bài chủ yếu là thiết kế thẩm mỹ chứ không đặt nặng về thiết kế công năng.
Người thiết kế phải hiểu được những đặc điểm về hình dáng, độ lớn, quy cách trọng lượng, màu sắc của sản phẩm mà bao bì phải chứa bên trong. Phải biết tất cả các thông tin về hình, chữ cần trình bày trên bao bì. Cần phải sự tham khảo, nghiên cứu các bao bì sản phẩm cùng loại. Có cách phân bố vị trí, không gian giữa các cụm nội dung về: Hình, chữ hợp lý, có hệ thống chính phụ. Hình phải đẹp, rõ nét; chứ phải đơn giản, dễ đọc, không dùng quá 3 kiểu chữ trên một bao bì. Hệ thống bố cục ngang giữa các diện của bao bì cần được quan tâm để toàn bộ hình khối của bao bì có sự liên kết chặt chẽ. Ngoài ra, còn phải tạo sự thông thoáng trong toàn bộ bố cục. Mẫu thiết kế phải đạt các yêu cầu về giá trị thông tin, tinh thần của sản phẩm, tính thẩm mỹ, tính khả thi về in ấn.
- Nguồn: Theo sách “Nhận diện Nghệ thuật Đồ họa” của Họa sỹ Uyên Huy -
*Lưu ý: Toàn bộ nội dung bài viết được chúng tôi sưu tầm lại từ nhiều nguồn, có thể có sai sót một chút về nội dung và tác giả. Chúng tôi sưu tầm với mục đích dành cho các bạn sinh viên và người yêu nghệ thuật tìm hiểu và nghiên cứu. Chúng tôi không đăng bài để bán sách, bán nội dung hay bất cứ điều gì liên quan đến bài viết. Có những bài chúng tôi không tìm thấy tác giả, nếu tác giả nhìn thấy vui lòng liên hệ với chúng tôi để chỉnh sửa hoặc xóa bài viết (trường hợp tác giả không đồng ý). Người đọc nếu biết tên tác giả cũng xin vui lòng cung cấp cho chúng tôi để chúng tôi bổ sung lại. Trân trọng!
>>> Typography trong Thiết kế Bao bì
