Chất liệu bề mặt trong Thiết kế đồ họa
Nói đến chất liệu trong thiết kế đồ họa là đề cập đến cảm nhận thị giác do cách tạo nền bằng mảng màu mà nhà thiết kế tạo ra làm nền cho sự trình bày các yếu tố thị giác về truyền thông bằng hình hay chữ ở bên trên. Chất liệu bề mặt hoàn toàn không giống với chất liệu thật của lĩnh vực vật lý mà chúng ta cảm nhận bằng thị giác hay xúc giác. Điều này có thể gọi là “chất liệu bề mặt”.
Chất liệu bề mặt chính là một trong những yếu tố thị giác. Trước hết, chúng ta phải khẳng định rằng: “Chất liệu bề mặt chính là một yếu tố thị giác”. Trong nội dung bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách sáng tạo ra chất liệu bề mặt trong thiết kế đồ họa để vận dụng khả năng ấy phối hợp trong các sản phẩm thiết kế 2 chiều hay thiết kế đồ họa để tạo thành ảo giác thị giác về chất liệu như thật.
Chúng ta thường ít khi nghĩ về cảm giác sẽ xuất hiện trong các tác phẩm nghệ thuật hoặc thiết kế đồ họa hai chiều. Bởi vì chúng ta có thể cầm nắm hay nhìn ngắm mặt phẳng của các chất liệu thật trong đời sống hàng ngày như: giấy, vải, lụa, bố, gỗ, đá, da, kim loại, lá cây, thủy tinh, nhựa… Trong tác phẩm hội họa có nhiều họa sỹ thích vẽ tĩnh vật với chủ ý tả cho ra chất vải, gốm, thủy tinh, da, bố, gấm. Đó là họa sỹ chuyên vẽ tranh sơn dầu mà mục đích là tả chất và ánh sáng. Đây là một hình thái tài năng và sở thích riêng của mỗi nghệ sỹ. Chính cảm giác như thật (như là ảo giác) ấy gây sức hấp dẫn, sự chú ý cho người nhìn ngắm tác phẩm và sự khâm phục được dành cho tác giả.
Trong lĩnh vực vật liệu trang trí các nhà sản xuất cũng tạo ra các vật liệu nhân tạo như giấy, vải, nhựa có khả năng gợi nên ảo giác về chất liệu về mặt thông qua công nghệ in ấn. Chính các hình thái giả chất liệu được các nhà trang trí sử dụng, phối kết trong trang trí hay thiết kế nội thất. Ở lĩnh vực này, giới chuyên nghiệp hay nói tới sự phối hợp “chất liệu thật với nhau” và “chất liệu giả” để đạt cho được cảm xúc thẩm mỹ, sự khoái cảm thị giác”.
Đấy là công việc và tài năng của các nhà thiết kế nội thất.
Như vậy, chúng ta cũng sẽ liên tưởng đến vai trò của nhà thiết kế đồ họa (Graphic designer) khi liên tưởng anh ta dùng máy ảnh để chụp những chất liệu thật nói trên ở dạng phẳng thành những hình ảnh có chất lượng tốt để làm hình mẫu thiết kế, rồi đưa vào công nghệ in ấn và quy trình sản xuất lẫn quảng cáo thương mại. Trên thực tế mỗi mẫu mã về lĩnh vực này trở thành những xu hướng trang trí của mỗi quốc gia hay thời đại.
Kết quả thực tế này chính là sự đóng góp của nhà thiết kế đồ họa thông qua khả năng chụp ảnh rồi dùng hình ảnh ấy đưa vào sản xuất để trở thành sản phẩm xã hội.
Đó là bởi vì nghệ sỹ hoặc nhà thiết kế đồ họa đã khéo léo sử dụng phối hợp, một trong những yếu tố cơ bản của nghệ thuật thị giác. Chất liệu bề mặt là các cách diễn họa nhằm mục đích để tạo ra cảm nhận hay ảo giác về mặt phẳng của tờ giấy gây ảo giác: Hình như là vải, bố, đá, kim loại. Đặc biệt nó gợi nên cảm nhận: bóng, mịn, nhám, sần, trong, đục…; gợi cảm giác về trọng lượng, khêu gợi sự thích thú thị giác từ ảo giác thị giác lẫn ảo giác về xúc giác…
Trong phạm vi hoạt động của nhà thiết kế đồ họa với tư cách là nhà mỹ thuật hay nghệ sỹ thị giác chúng ta ắt đã phải họa về các yếu tố thị giác như: điểm, chấm, đường nét, hình, mảng, khối, không gian, thời gian và sự chuyển động. Ánh sang, màu sắc, chât liệu, họa tiết…
Chúng ta có thể đã từng nhìn thấy hay có thể tưởng tượng bức tường này và thử hình dung sẽ có cảm giác như thế nào khi chạm vào. Nếu chúng ta thật sự đến thực tế để sờ vào bức tường này thì cảm nhận bằng mắt và xúc giác thì chúng ta cảm nhận chất liệu thật hay độ cứng của bức tường còn nếu cảm nhận thị giác qua ảnh chụp thì chúng ta gọi đó là hình ảnh chất liệu bề mặt.
Chúng ta cần hiểu hai ý cơ bản sau:
Một là chất liệu thật, chất liệu giả hoặc chất liệu bề mặt đều là một trong những yếu tố thị giác trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác, mỹ thuật thiết kế đồ họa.
Hai là chất liệu bề mặt như một yếu tố trực quan trong lĩnh vực thiết kế đồ họa. Như vậy chúng ta đã hiểu sự khác biệt giữa chất liệu thật, chất liệu giả và chất liệu bề mặt.
Vậy để tạo hay khêu gợi cảm giác về chất liệu bề mặt chúng ta phải vận dụng sự hiểu biết (trong kho tàng ký ức) và khả năng thực hành. Vì vậy chúng ta có 4 cách cơ bản để tạo ra cảm giác về chất liệu bề mặt sau đây:
1. Sử dụng khả năng vẽ tay và các yếu tố thị giác để tả, gợi.
2. Sử dụng máy ảnh chụp chất liệu thật trong thực tế để đưa vào quy trình xử lý qua Computer và thiết kế đồ họa.
3. Dùng các phần mềm computer để sáng tạo nên các hình ảnh ảo và sử dụng nó làm nền cho việc trình bày, hình, chữ, màu sắc bên trên theo từng mục đích yêu cầu.
4. Sử dụng các họa tiết trang trí hay đồ họa tĩnh hoặc động hoặc yếu tố thị giác cơ bản nhất để chồng lớp lên nhau hay lặp đi lặp lại.
Tóm lại, chất liệu bề mặt hình ảnh được tạo ra từ sự kết hợp của các hình dạng và màu sắc hữu cơ hoặc hình học như đã nói ở trên. Nó có thể đơn giản hoặc phức tạp và thường xuất hiện ngẫu nhiên để tạo ra một giao diện cụ thể.
Kết cấu hình ảnh có xu hướng kích thích các giác quan và do đó, mắt sẽ bị thu hút một cách tự nhiên bởi kết cấu hình ảnh. Chúng có thể được ví như khứu giác và xúc giác, bạn không thể thấy bất cứ điều gì cụ thể trong đó nhưng nhìn chung nó kích hoạt cảm xúc và cảm giác khi chạm vào.
Trong phạm vi giáo trình này chúng tôi muốn trang bị cho học viên hay sinh viên một số nhận thức cơ bản về chất liệu bề mặt và các cách sáng tạo ra và ứng dụng trong lĩnh vực thiết kế đồ họa.
Phần đồ họa của lĩnh vực thiết kế đồ họa được tạo thành từ các yếu tố hình ảnh trên bốn nền tảng nêu trên thông qua việc khai thác biểu đạt nghệ thuật, chúng tôi chọn những yếu tố hình ảnh này và sắp xếp chúng trên một bề mặt theo mục đích sử dụng để truyền tải ý tưởng.
Về cơ bản thì các yếu tố hình ảnh được nhà thiết kế kết hợp để tạo ra các hình mẫu trong lĩnh vực thiết kế đồ họa bao gồm: đường nét, màu sắc, hình dạng, kết cấu, không gian, hình thức và kiểu chữ.
Cho dù phương cách truyền thông qua thiết kế đồ họa hai chiều nào như tạp chí, áp phích, trang web hay quảng cáo… thì những yếu tố hình ảnh nêu trên sẽ đóng một vai trò trong thiết kế của bề mặt hình ảnh.
Ngoài ra chất liệu bề mặt dược tả gợi còn từ các hình ảnh kết cấu hình ảnh chụp từ môi trường, sinh học hoặc nhân tạo. Nó có thể là kết quả của các yếu tố bình thường mà ít ai nghĩ tới như: gỗ, ngũ cốc, cát, nước cho đến hình ảnh các vì sao trên trời, vết nứt của gỗ, đá, gạch, men hay đất là khô hoặc là lông thú, da, lông vũ hay dấu chân động vật, các vết mục nát cửa gỗ do mối mọt.
Sự cảm nhận về chất liệu nền được nhà thiết kế tạo ra có thể là tranh vẽ, hình minh họa, khuôn dập, vải, giấy tờ, kiểu chữ, hiệu ứng ảnh, v.v…
Do tính chất trừu tượng của kết cấu hình ảnh với khả năng khơi gợi cảm xúc và kích thích các giác quan cho nên việc tạo nên kết cấu hình ảnh có thể được sử dụng để thu hút thị giác người xem. Nhà thiết kế phải nghiên cứu để thêm tông màu, hình ảnh có khả năng khêu gợi sự cảm nhận về chất liệu riêng biệt vào một tác phẩm thiết kế đồ họa nhằm mục đích tạo nên sự thu hút, cài nhìn của công chúng.
Còn nữa, chất liệu bề mặt qua sử dụng hoa văn, họa tiết cũng được tạo ra từ các hình dạng và màu sắc hữu cơ hoặc hình học mặc dù kết cấu hoa văn thành các hình mẫu có thể in, sản xuất ra thành sản phẩm dùng để dán tường hay vật thể 3 chiều.
Các mẫu có thể đơn giản hoặc phức tạp nhưng không giống như chất liệu bề mặt bằng hình ảnh có thể xuất hiện ngẫu nhiên hơn.
Trong quá trình thiết kế chất liệu bề mặt, thì việc áp dụng nguyên lý lặp đi lặp lại, xen kẽ hay đảo ngược để lặp lại sự hình thành hình dạng và màu sắc sẽ tạo ra kết cấu hoa văn và việc lặp lại biểu tượng trong hình thức của chất liệu bề mặt.
Một ví dụ điển hình về điều này là trong việc xây dựng thương hiệu. Hoa văn tạo ra giao diện rất khác biệt và do tính chất lặp đi lặp lại, thương hiệu có thể sử dụng yếu tố thiết kế trực quan này như một cách để trang trí và khiến bạn nhớ đến thương hiệu của họ.
Minh họa chất liệu bề mặt trong tranh của họa sỹ Uyên Huy
Hồi tưởng vàng – Chất liệu Tổng hợp – Kích thước: 100x140cm
Mặt trời đen trên đảo chữ thập – Chất liệu Tổng hợp – Năm 2014
- Nguồn: Theo sách Nhận diện Nghệ thuật Đồ họa” của HS. Uyên Huy -
*Lưu ý: Toàn bộ nội dung bài viết được chúng tôi sưu tầm lại từ nhiều nguồn, có thể có sai sót một chút về nội dung và tác giả. Chúng tôi sưu tầm với mục đích dành cho các bạn sinh viên và người yêu nghệ thuật tìm hiểu và nghiên cứu. Chúng tôi không đăng bài để bán sách, bán nội dung hay bất cứ điều gì liên quan đến bài viết. Có những bài chúng tôi không tìm thấy tác giả, nếu tác giả nhìn thấy vui lòng liên hệ với chúng tôi để chỉnh sửa hoặc xóa bài viết (trường hợp tác giả không đồng ý). Người đọc nếu biết tên tác giả cũng xin vui lòng cung cấp cho chúng tôi để chúng tôi bổ sung lại. Trân trọng!
>>> Chất liệu - Kỹ thuật của trang trí (Phần 1)
