Sắp xếp bố cục trong nghệ thuật Baroque và Rococo
Thế kỉ 17, nhu cầu về tranh tĩnh vật vẽ hoa trái, thức ăn và những đồ vật khác tăng vọt, đặc biệt là ở nước Cộng hòa Hà Lan. Các họa sĩ Hà Lan thời đó nổi tiếng với những bức hình tĩnh vật tả thực đáng kinh ngạc về một số chủ đề nhất định. Dù tranh tĩnh vật đã phô diễn kĩ thuật siêu phàm của họa sĩ, nhiều người vẫn cho rằng chúng dường như chỉ sao chép hình dáng của mọi vật mà thôi, chẳng quan trọng bằng những dòng tranh khác. Nhưng kì thực, tranh tĩnh vật còn ẩn chứa nhiều điều hơn là chỉ thỏa mãn đôi mắt.
Sức mạnh của hoa
Đầu thế kỉ 17, hoa đã trở thành một chủ đề cực kì phổ biến khi vẽ tĩnh vật. Thời này, các học giả bắt đầu nghiên cứu nhiều hơn về cây cỏ, điều đó được phản ánh bằng đủ loài thực vật xuất hiện trong tranh. Bình hoa trong tranh dưới đây có ít nhất 14 loại hoa khác nhau. Trong đó, hoa tulip vô cùng quý hiếm vào thời bấy giờ, tới mức có nhà sưu tầm sẵn sàng đánh đổi toàn bộ của cải dành dụm để đổi lấy một củ hoa.
Hoa trong bình đất nung (Flowers in a Teracotta Vase, 1736) của họa sĩ người Hà Lan Jan van Huysum; sơn dầu trên toan, 134 x 92 cm. Hãy nhìn vào đám côn trùng trên bình hoa! Chúng được tả thực, cứ như thể đang bò ra khỏi bề mặt tranh.
Bừng nở lộng lẫy
Mặc dù bức Hoa trong bình đất nung trông tả thực vô cùng, nhưng thực tế lại không giống như tranh. Nhiều bông hoa được vẽ lớn hơn ngoài đời, và ngay cả tác giả Jan van Huysum cũng chẳng bao giờ có cơ hội được chứng kiến các loại hoa cùng một lúc như vậy. Thông thường, họa sĩ sẽ vẽ từng loài hoa mỗi khi đến mùa hoa nở, rồi dần dần tạo thành một bó hoa rực rỡ trong tưởng tượng, từ các mùa khác nhau. Van Huysum đã dành một năm trời để hoàn thành bức tranh này, với những đóa hoa xuân, những bông hồng mùa hạ và trái cây của mùa thu.
Cảnh xa hoa
Bức Tĩnh vật với sừng đựng rượu đã phô ra các dấu hiệu của một bữa tiệc xa hoa. Trên bàn phủ tấm thảm phương Đông, bày những ly rượu thủy tinh, chiếc sừng đựng rượu tuyệt đẹp và nguyên một con tôm hùm đựng trên đĩa bạc, kế bên quả chanh đang gọt dở. Thoạt nhìn, bức họa có vẻ được sắp xếp ngẫu nhiên, nhưng thật ra, từng đồ vật đều được cân nhắc, chọn lựa để mang đến sự tương phản về màu sắc và chất liệu.
Giống tranh Hoa của van Huysum, bức họa này được vẽ nhằm phô trương những vật phẩm xa xỉ. Ngay cả chanh, thứ quả rất đỗi bình thường ngày nay, vào thời ấy cũng là một món đắt tiền, nhập khẩu từ Ý. Kiểu bố cục này đôi khi được gọi là tĩnh vật pronk (tiếng Hà Lan, có nghĩa là phô trương).
Tĩnh vật với sừng đựng rượu (Still Life with Drinking Horn, khoảng 1653) của Willem Kalf; sơn dầu trên toan, 86 x 102 cm. Hãy chú ý tới những hình người bằng bạc đang đỡ lấy chiếc sừng. Ở giữa là Thánh Sebastian, thánh bảo hộ cung thủ - chiếc sừng từng thuộc về một Hội Cung Thủ.
Chỉ là phù du
Một thể loại tranh tĩnh vật phổ biến khác được biết đến với tên gọi vanitas (tiếng Latinh, có nghĩa là phù hoa). Loại tranh này nhằm can ngăn người ta khỏi thói tự mãn, nhắc nhở rằng mọi vinh hoa chỉ là hư ảo và cuối cùng ai cũng đều phải chết. Như bức họa bên trái, chùm tia sáng chiếu rọi vào chiếc sọ là biểu tượng rõ ràng của cái chết. Xung quanh chiếc sọ là vỏ ốc quý cùng thanh gươm, tượng trưng cho của cải và quyền lực; sách đại diện cho tri thức; còn các nhạc cụ tượng trưng cho thú tiêu khiển. Nhưng rồi thời gian trôi, biểu thị bằng chiếc đồng hồ cùng ngọn lửa đèn dầu vừa tắt, bóng tối chết chóc sẽ bao trùm mọi thứ.
Ẩn dụ về những phù hoa của đời sống loài người (An Allegory of The Vanities of Human Life, khoảng 1640) của danh họa người Hà Lan Harmen Steenwyck; sơn dầu trên gỗ sồi, 39 x 51 cm. Loại tranh tĩnh vật mang ẩn ý này đặc biệt thịnh hành trong giới học giả, những người chắc hẳn có sở thích giải mã biểu tượng.
- Đến với Nghệ Thuật - Rosie Dickins -
Vũ Hiển & Phạm Quỳnh Châu dịch
>>> Phương pháp bố cục trong trang trí hình tròn (Phần 1)
