Bố cục tranh sơn thủy
Tranh sơn thủy hay Tranh phong cảnh là những bức tranh vẽ lên cảnh quan sông, núi khi thì hùng vĩ, khi thì tĩnh lặng. Đây là loại tranh tiêu biểu nhất của Trung Quốc.
Để thể hiện được một ngọn núi hay một dãy núi thì các hoạ gia phải có góc nhìn từ rất xa để bao quát toàn cảnh. Vì vậy, tranh sơn thủy thường chia thành 3 chủ đề/bố cục: Cao Viễn, Bình Viễn và Thâm Viễn.
Còn nước trong tranh có khi là khe suối trên núi hay là một khoảng thác ghềnh, một khúc sông nước mênh mong tùy theo bố cục chung của bức tranh. Dưới đây là ba bố cục chính của tranh sơn thủy:
1) Cao Viễn:
Tranh phong thủy theo bố cục cao diễn hiện ra trước mắt ta một phong cảnh cao cả và hùng vĩ. Núi được dùng làm nội dung chủ đạo. Trong tranh ta thấy đỉnh núi cao vút, trùng trùng điệp điệp và được nhìn từ rất xa, toàn cảnh thể hiện từ đỉnh núi trải dài xuống dưới; tiêu điểm/điểm nhấn của bức tranh có thể thay đổi và xuất hiện từ đỉnh núi xuống chân núi. Bên dưới là hai bức theo bố cục cao viễn.
Thu sơn vãn thúy đồ – Quan Đồng (Ngũ Đại)
Khuê Sơn Hành Lữ Đồ – Phạm Khoan (Bắc Tống)
2) Bình Viễn:
Tranh Bình Viễn vẽ ra trước mắt ta một phong cảnh mênh mông, xa xăm. Chữ Bình ẩn chứa hai nghĩa là bằng phẳng và yên bình. Núi trong tranh không cao, tác giả dùng phần Thủy làm nội dung chủ đạo nên ta sẽ thấy bức tranh mênh mông sông nước và xa xa là dãy núi lô nhô, chập chùng hay bên cạnh là một phần của ngọn núi cao. Trong tranh thường có cảnh con thuyền và ngư phủ hay các “ông tiên” đang chơi cờ, bình thơ ở các mỏm đá.
Thu giang đãi độ đồ – Thịnh Mậu (Nguyên)
Đổng Đình Ngư Ẩn Đồ – Ngô Trân (Nguyên)
3) Thâm Viễn:
Phong cảnh nhìn từ trên cao xuống thể hiện không gian sâu rộng. Tranh thường hiện ra các thung lũng, hang động trong núi nên mang vẻ u tịch, huyền bí hoặc hiểm trở; là những nơi mà các ẩn sĩ hay tìm đến để lánh đời!
Ngọc Đổng Tiên Duyên Đồ – Cừ Anh (Thời Minh)
Hạnh Hoa Mao Ốc Đồ – Đường Dần (Minh)
