Tượng đất sét nung trong điêu khắc
Kỹ thuật cơ bản của phương pháp nung trong lửa để làm cứng các vật thể bằng đất sét đã được thực hiện cách đây ít nhất 30.000 năm. Ban đầu, có thể công việc này nhằm phục vụ cho mục đích lễ nghi vì chỉ thực hiện đối với các bức tượng nhỏ bằng đất sét. Trong vòng hơn 14.000 năm sau đó, chưa ai nghĩ đến việc sử dụng đất sét nung cho những công việc thực tế hơn như trữ đồ ăn thức uống.
Một trong những bức tượng đất nung cổ xưa nhất là một mẫu vật người phụ nữ với chiếc đầu to bè, không có mặt và bộ ngực sồ sề nặng nề. Bức tượng này được khai quật cùng với hàng nghìn bức tượng nhỏ khác có hình dạng phụ nữ và động vật ở Dolní Vestonice, một vùng đất ở Cộng hòa Séc, từng là nơi cư ngụ của những thợ săn voi ma mút thời Đồ đá cũ. Các mẫu vật này có thể đã được tạo ra để làm bùa hộ mệnh hoặc thậm chí là làm đồ chơi – tượng “Vệ nữ Dolní Vestonice” có in dấu vân tay của một đứa trẻ đã cầm nó khi đất sét vẫn còn ướt.
Đất sét có thể dễ dàng được tạo hình bằng tay, và quá trình tạo tác mang lại niềm vui thích tuyệt vời về xúc giác, khiến đất sét trở thành chất liệu tự nhiên để tạo nên bức tượng nhỏ. Đất sét nung, hay còn gọi là gốm, là một loại vật liệu có sự cộng hưởng mang tính biểu tượng sâu sắc trong rất nhiều nền văn hóa: một đặc điểm tương đồng trong các câu chuyện thần thoaiji về nguồn gốc vũ trụ là việc tạo nên những con người đầu tiên từ đất hoặc đất sét. Bản thân quá trình nung gốm dựa trên sự tương tác giữa các yếu tố của địa cầu như đất, nước, lửa và không khí. Các tượng nhỏ bằng đất sét nung thường gắn liền với những địa điểm thiêng liêng hay các nghi lễ tôn giáo, chẳng hạn như người Ai Cập cổ đại đặt những pho tượng shawabti trong các lăng mộ để chăm sóc cho người chết ở thế giới bên kia. Một pho tượng nhỏ 8.000 năm tuổi tại Catal Huyuk ở Thổ Nhĩ Kỳ thể hiện hình ảnh một người phụ nữ ngồi trên một chiếc ngai có tay tựa hình đầu báo, có vẻ như người phụ nữ này đang trong tư thế sinh nở. Khối đất sét được tạo hình và chế tác thành bức tượng hoàn chỉnh với những tỷ lệ cơ thể nở nang trái ngược với kích thước bé nhỏ của chính bức tượng. Trong những câu chuyện thần thoại của vùng này về sau, hình tượng loài báo thường được liên hệ với Thánh Mẫu.
Đất sét là vật liệu căn bản của bản thân sự sống trong tác phẩm của Antony Gormley: Cánh đồng (1989-2003), gồm hàng nghìn bức tượng hình người thô sơ nhưng độc đáo, tập hợp thành một đám đông, khiến người xem phải đối diện với những cái nhìn chằm chằm của một cộng đồng người từ thuở sơ khai.
Các nền văn hóa Trung Mỹ đã sử dụng những kỹ thuật cơ bản để tạo nên sự phong phú của gốm sứ mỹ nghệ và tác phẩm điêu khắc bằng gốm nung. Bức tượng Chiến binh Đại bàng có kích thước bằng với người thật này là một mẫu vật hiếm hoi còn sót lại trong số tượng đất sét kích thước lớn của người Aztec, sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha
Những mẫu vật lớn hơn – chẳng hạn đôi tượng Chiến binh Đại bàng được tìm thấy ở vùng đất cố đô Tenochtilán của người Aztec (thành phố Mexico) – đã được đúc hoặc nặn từ đất sét thành nhiều bộ phận, và sau đó được ráp lại với nhau bằng đất sét lỏng, hay còn gọi là nước áo, trước khi đem đi nung. Để bức tượng không trở nên quá nặng hoặc bị nứt ở nhiệt độ cao, phần bên trong của tượng được làm rỗng bằng cách đắp tượng quanh một cái lõi hoặc bằng cách khoét bớt phần ruột của tượng ra khi đất sét là một loại vật liệu rẻ và thông dụng so với đá cẩm thạch hay đồng đỏ, nhưng điều này không ngăn cản đất sét trở thành một loại vật liệu được sử dụng cho những bức tượng của tầng lớp trên trong thời kỳ Phục Hưng ở Châu Âu, chẳng hạn như bức tượng bán thân bằng đất nung của họa sĩ Andrea del Verrocchio khắc họa chân dung của Giuliano de’ Medici (khoảng 1475-78). Đất sét cũng được sử dụng rộng rãi để tạo ra những bản sao của các tác phẩm điêu khắc bằng đá hoặc bằng đồng nổi tiếng.
Các nhà điêu khắc tiếp tục sử dụng đất sét để làm mô hình cho các tác phẩm mà họ dự định sẽ đúc bằng đồng và để thử nghiệm các ý tưởng dưới dạng các mẫu vật có kích thước nhỏ. Trong tác phẩm Cánh đồng của Antony Gormley, sự liên hệ về mặt văn hóa giữa đất sét với các tổ chức cộng đồng và nghi lễ thời nguyên thủy quan trọng hơn khả năng về điêu khắc. Công trình nghệ thuật sắp đặt này đã được tái tạo lại ở nhiều địa điểm khác bởi các nhóm thợ không chuyên được quy tụ để phục vụ cho công việc lắp ráp.
>>> Tượng
