Lịch sử kỹ thuật vẽ sơn dầu (Phần 2)

Caravaggio mở màn cho hội họa baroque với phong cách vẽ hiện thực đến mức kinh ngạc, đưa sáng tối (chiaroscuro) thành một kỹ thuật xác định, tạo nên bi kịch và bí mật trong tranh (tenebrism) [tenebra (tiếng Ý) = sự tối tăm]. Ông vẽ rất nhanh, luôn từ mẫu thực, không bao giờ vẽ hình họa chuẩn bị mà dùng cán bút lông phác luôn hình lên canvas. Rất nhiều họa sĩ trẻ đương thời bắt chước Caravaggio. Họ được gọi là caravaggisti hay tenebrosi. Caravaggio có ảnh hưởng lớn tới toàn bộ hội họa sau ông với Rubens, Rembrandt, Vermeer, Velasquez, Georges de La Tour, Delacroix, Courbet, và Manet.

Rembrandt đẩy chất bi kịch và chất thơ của Caravaggio lến đỉnh điểm, cảm thụ về hình rất sâu sắc.

Jan Vermeer (phát âm [yan phơmia]) là trường hợp đặc biệt của hội họa baroque, người tiền thân của hội họa ấn tượng và hiện đại. Tôi sẽ trở lại với Vermeer ở phần IV-1. Reynolds có biệt tài dùng sắc độ trang trí, hoà sắc trông giàu có, phong phú. Cách ông dùng màu nguyên chất đã mở đường cho Constable và các họa sĩ Pháp sau này. Tuy nhiên các thử nghiệm về kỹ thuật sơn dầu của ông phần lớn thất bại và ông bị mang tiếng là một họa sĩ kiệt xuất nhưng lại dốt về chất liệu. Các tranh của ông vẽ bị nứt rất nhiều.

Sang thế kỷ 19, các họa sĩ dần dần hy sinh sự chính xác của đường nét và sắc độ. Họ đặt hài hòa (harmony) làm mục tiêu, và đạt mục tiêu đó bằng cân bằng trong hòa sắc, màu nóng màu lạnh, màu cường độ mạnh với cường độ yếu. Các bức tranh vẽ nội thất tối tăm dần dần nhường chỗ cho các tranh phong cảnh sáng sủa. Turner có thể được coi là tiên phong cho trào lưu này. Tiếp theo là 13 Constable, các họa sĩ Pre-Raphaelites, Corot, Courbet, Manet, các hoạ sĩ ấn tượng và hậu ấn tượng. Có thể nói, với các bức tranh phong cảnh của mình, như bức “Nước cạn trên bãi biển Calais”, Turner mới xứng đáng là người khai sinh ra phong cách ấn tượng, trước Claude Monet gần 4 thập niên.

Thế kỷ 20

Đến đầu thế kỷ 20 có vẻ như sự phát triển về kỹ thuật sơn dầu đã hết. Những họa sĩ thời thượng bây giờ không còn nối gót tiền bối nữa, coi làm như thế là tầm thường, thiếu cá tính (derivative), là thứ cấp. Về mặt kỹ thuật sơn dầu, thực sự không có gì nhiều để học ở đây, ngoại trừ xu hướng làm sống lại kỹ thuật của 14 các bậc thầy cổ điển như trong các tác phẩm của Salvador Dalí, kỹ thuật của một số ít họa sĩ thuộc fauvism (dã thú) như Georges Rouault - đẩy impasto đến độ dày tối đa - hay photorealism (ví dụ Richard Estes).

- Nguyễn Đình Đăng -

>>> Tầm quan trọng của kỹ thuật vẽ sơn dầu

>>> Lịch sử kỹ thuật vẽ sơn dầu (Phần 1)