Nghệ thuật điêu khắc có tính chất đặc trưng riêng, khác với các hình thức nghệ thuật như hội họa hay đồ họa. Nếu như trong hội họa hay đồ họa, hình khối của đối tượng mà tác phẩm biểu đạt được thể hiện bằng đậm nhạt, sự thay đổi sắc độ, ánh sáng thì với nghệ thuật điêu khắc, hình khối đó phải được thể hiện trong thực tế, được cảm nhận tối đa bởi thị giác và với những điểm nhìn khác nhau sẽ tạo cho người xem những cảm nhận khác nhau.
Gần đây, trong mỹ thuật có xuất hiện thuật ngữ Nghệ thuật Phù du dùng để chỉ một số loại hình nghệ thuật mà tác giả, tác phẩm hay nhóm biểu diễn trong khoảng thời gian ngắn bao gồm: Nghệ thuật Biểu diễn, Nghệ thuật Điện ảnh, Video Art, Nghệ thuật Thân thể, Nghệ thuật Sắp đặt bởi vì người ta cho rằng trong Nghệ thuật Biểu diễn hay Nghệ thuật Thân thể thì bản thân cơ thể tác giả là phương tiện để diễn đạt. Tác phẩm của tác giả loại nghệ thuật này không phải ở dạng tĩnh bình thường khác.
Quan niệm về sự chuyển động trong mỹ thuật, nghệ thuật thị giác hay nói rõ hơn là sự chuyển động trong tác phẩm nghệ thuật thị giác là những chuyển động ảo trong mặt phẳng hai chiều, không gian ba chiều trong môi trường cụ thể. Nó chính là những “cảm nhận về sự chuyển động” xuất hiện ngay bên trong thị giác của người nhìn ngắm đối tượng, mặc dù đối tượng thì ở trong trạng thái đứng yên.
Không gian hai chiều rưỡi là loại không gian lắp ghép bởi hai cách nhìn (nhìn theo chiều ngang cùng với nhìn trực diện hay là nhìn theo chiều ngang và nhìn từ trên xuống theo phối cảnh chim nhìn). Thoạt nhìn nó là loại không gian phẳng, hai chiều. Hình tượng trong tranh được thể hiện cùng một lúc theo hai dạng đường tầm mắt trong tư duy tạo hình
Đối với nghệ thuật hình ảnh, mỹ thuật nếu khảo sát tác phẩm dạng phẳng (thường gọi là mỹ thuật hai chiều) thì trước hết không gian hiển thị ở quy mô tác phẩm, diện tích bức tranh, giữa “khoảng trống”, không gian nền, phần tĩnh lặng, phần tối còn gọi là không gian âm và không gian dương gồm khoảng có hình, khoảng sáng… Nói chung người ta nói: “không gian dương” để nói tới “khoảng có hình” diễn tả nội dung tác phẩm. Còn những khoảng trống bao bọc xung quanh và len lỏi vào trong ngóc ngách của khoảng có hình được gọi là “không gian âm”.
Mỗi cách vẽ đều có mỗi ưu điểm riêng, một vệt màu mỏng cho cảm giác xa, sâu hơn, mịn màng, mềm mại hơn là vệt màu dày, muốn tả một tấm vải hay lụa, làn da mịn màng của thiếu nữ,… dùng cọ mềm lấy màu rồi diễn tả chải chuốt sẽ cho hiệu quả cao, dùng sơn dầu với lối di mỏng để tả thực tả chân thì không một chất liệu nào có thể sánh kịp, có thể tả đến đường chân tơ kẽ tóc của từng đối phương, có thể sánh ngay với máy ảnh thời nay.
Điêu khắc là một nhánh của nghệ thuật thị giác hoạt động trong không gian ba chiều. Đó là một trong những nghệ thuật tạo hình. Các quy trình điêu khắc bền bỉ ban đầu sử dụng chạm khắc (loại bỏ vật liệu) và mô hình hóa (bổ sung vật liệu, như đất sét), trong đá, kim loại, gốm sứ, gỗ và các vật liệu khác, nhưng từ thời Hiện đại, với tự do gần như hoàn toàn của vật liệu sử dụng và quá trình sáng tạo.
Bảng màu phải được chuẩn bị cẩn thận, màu chỉ được giới hạn trong một số màu – đất, xanh – phổ, đen và trắng. Thế kỷ XIX, họa sỹ cổ điển, bỏ bớt màu đất, dùng màu than sắc thẫm như nhựa đường (bitumen) để tạo những mảng tối trông rất huyền ảo, nhưng tiếc thay hóa chất của nó lại khiến nhiều tranh bị hư hoại. Phác họa bằng chì than không cẩn thận cũng làm cho màu sơn hóa bẩn và dĩ nhiên làm xấu cả bức họa.
Nhìn ngắm hay nghe một tác phẩm nghệ thuật, những nhà nghiên cứu hay những nghệ sỹ từng trải có thể đoán đúng tên tác giả mà không cần nhìn tên hay nghe giới thiệu. Điều này là sự thực, vậy thì tại sao người ta nhận biết tác giả của một tác phẩm nghệ thuật mà không cần nhìn hay nghe nói đến tên? Nhờ vào cái gì? Đó là “dấu ấn” vừa vô hình vừa hữu hình mà tác giả đã lưu trên tác phẩm của mình. Dấu ấn này chứa đựng cả tình cảm chân thành của tác giả trong quá trình sáng tác, thể hiện cùng với tình yêu nghệ thuật theo kiểu rất riêng của mình, cái mà chúng ta gọi “kiểu rất riêng”, “đẹp nhưng không thể lẫn với ai được” chính là cái làm cho tác phẩm...
Theo nhà nghiên cứu thì chính Giotto là người đặt nền móng cho hội họa hiện đại, là một nhà cự phách về phù điêu, một kỹ thuật cổ vẽ trên tường, đã làm sống lại ở La Mã (Roma) vào thế kỷ 13, thành phố ông làm việc vào thời trẻ. Vẽ trên tường là loại hình nghệ thuật quan trọng còn nguyên vẹn từ thế kỷ 14 tại Italy. Bức họa của Giotto ở vách nhà nguyện của đấu trường ở Padua trong số phù điêu được giữ nguyên vẹn. Buon Fresco tiếng Italy: phù điêu thật, được vẽ bằng bút lông trên vữa xây chưa khô, nước là vật chuyển tải để sơn màu thấm vào vôi vữa. Lúc khô, nó kết tinh cùng với cấu trúc.
Phù điêu trong điêu khắc giống như trang trí trong vẽ mỹ thuật. Vì thế khi bố cục đòi hỏi phải có sự nhịp nhàng về đường nét, phong phú về hình khối, phải có mảng chính, mảng phụ đồng thời chú ý các mảng đặc, mảng trống và cách diễn tả đường nét sao cho thật trang trí. Nếu bố cục phù điêu toàn những mảng đặc, không có mảng trống thì phù điêu trở nên tức, bí rất khó chịu. Do đó, các mảng trống, mảng đặc nói trên phải bố trí sao cho vừa vặn, cân đối, không bị trống hay lốm đốm, vụn vặt.
Sau khi lên đất thành một khối với tỷ lệ tương ứng với mẫu, ta xác định vị trí tỷ lệ đầu, cổ và bệ tượng (nếu có). Cũng như khi dựng hình trong vẽ đầu tượng, ta cũng xác định các trục ngang, dọc, bên rồi các đường mắt, mũi, miệng… Quy thành những khối, mảng lớn đơn giản.
Không có cách chính xác duy nhất nào để bắt đầu một bản vẽ. Các nghệ sĩ thường sử dụng các phương pháp khác nhau mà phù hợp nhất với phong cách làm việc cá nhân họ. Nhưng nếu bạn là người mới bắt đầu, rất có thể bạn chỉ biết một hay hai phương pháp và bạn tiếp tục sử dụng chúng ngay cả khi chúng dường như không hiệu quả với bạn.
Khái quát hóa hình tượng là việc vô cùng quan trọng trong nghệ thuật, nhất là đối với nghệ thuật tạo hình. Hình tượng càng cô đọng, càng được lược bỏ hết những chi tiết rườm rà, những phần không mang tiếng nói đặc trưng thì càng có giá trị. Việc khái quát hóa đòi hỏi người nghệ sỹ phải nhìn từ bản chất bên trong của vấn đề, khám phá những vẻ đẹp ẩn đăng sau những gì bộc lộ bên ngoài rồi từ đó mới gạn lọc, tìm những nét điển hình, sắp xếp lại tạo nên hình tượng đặc trưng nhất.
Bên trong bất kỳ tác phẩm nghệ thuật nào cũng vậy, nó phải có sự tổ chức chặt chẽ từ một ý thức nghiêm túc hay từ một công việc vô cùng nhuần nhuyễn đến độ như là một chuỗi thao tác “như chơi” không cần cân nhắc như sự thiếu vắng sự can thiệp của ý thức. Tuy nhiên, cho dù thao tác của người mới vào nghề hay lão luyện thì kết quả cũng phải là một sự tổ chức, phân bố nội dung và hình thức một cách hợp lý.
