Cách tạo ra một không gian có dẫn hướng thị giác trong tranh là dễ nhất. Bất kể tranh vẽ xấu hay đẹp, đều có thể biểu hiện được sự dẫn hướng thị giác. Vì dẫn hướng với tác phẩm hội họa, design, sắp đặt là sự chủ động của nghệ sĩ.
Một giá trị cao có tính nguyên tắc của một tác phẩm nhiếp ảnh là không có can thiệp chỉnh sửa sau khi bấm máy. Vì vậy, tất cả khả năng lựa chọn trước khi bấm máy không thể nhiều như vẽ tranh. Nhiếp ảnh là loại hình nghệ thuật thị giác ra đời từ khi máy ảnh xuất hiện. Nhiều tiêu chí thẩm mỹ của một tác phẩm nhiếp ảnh dựa theo những tiêu chí của nghệ thuật hội họa. Với nhiếp ảnh, vẻ đẹp của bố cục chiếm phần quan trọng hơn một nửa. Phần còn lại là chủ đề và kỹ thuật thao tác với ánh sáng, và công nghệ.
Trước khi bắt đầu vẽ, dù là không gò bó hay là có chủ tâm, hãy cố để cho đầu óc mình trống không. Thả lỏng và cố gắng “không có ý nghĩ”, giải tỏa đi áp lực của ý nghĩ “có chủ ý” trong đầu. Bạn cần để cho bút chì hoặc bút lông di chuyển một cách phóng khoáng, gần như bén nhạy như thể tự nó vốn đã có một đời sống riêng.
Với tượng đài chỉ cần năm hướng không gian cần quản lý cho thiết kế bố cục, vì hướng còn lại là “dưới”, là mặt đáy tượng áp liền với mặt bục bệ, với mặt đất. Tiếp theo sẽ dẫn chứng một số các tượng đài của Việt Nam và thế giới dù đề tài và hình thức thẩm mỹ rất khác nhau, nhưng các hướng không gian xung quanh là mặc định không đổi. “Nghệ thuật bố cục thị giác” là trình bày về cân bằng những “lực hút thị giác” ở các khoảng trống không gian bao quanh các phía của một tượng vườn hoặc tượng đài ngoài trời.
Với những tác phẩm nghệ thuật thị giác thông thường thì phần “thiết kế bố cục” tạo ra nhịp điệu. Với những sản phẩm design không gian lớn như sân khấu, hội trường, quảng trường, công viên là sự phối hợp tổng hợp của đạo diễn và ánh sáng, âm thanh và thời gian tạo nên nhịp điệu của nghệ thuật thị giác. Những không gian thị giác như thế phụ thuộc vào tài năng của nhà thiết kế sự kiện và kịch bản đạo diễn nội dung chương trình.
Khi vẽ chân dung các họa sỹ châu Á cổ xưa thường không bao giờ vẽ mảng hay nét có hướng đâm vào đầu hoặc chạy ngang đè sát trên đầu. Theo quan niệm Á Đông đó là những kiêng kỵ thuộc về “phong thủy” buộc phải tránh né. Ngược lại có những bố cục họa sỹ châu Á vẫn vẽ mà họa sỹ châu Âu lại tránh né.
Vì yếu tố động thường bắt mắt hơn tĩnh, nên gương mặt người ở trong tầm nhìn gần có lực hút thị giác mạnh hơn toàn thân. Trên gương mặt thì mắt và miệng có cử động, không bất động như tai và mũi nên cũng được chú ý hơn. Lực hút thị giác mạnh hơn. Trường hợp ở tầm nhìn xa không rõ chi tiết mặt người thì dáng chuyển động của cơ thể lại bắt mắt hơn khuôn mặt. Vì khi đó, dáng người có yếu tố chuyển động nên lực hút thị giác mạnh hơn.
Trong các trang sức bằng kim loại, những thứ làm bằng bạc qua năm tháng chúng sẽ càng trở nên sáng bóng và đẹp hơn. Khi vẽ tranh, trang phục, trang sức, hoa văn… người nghệ sỹ không có thời gian rộng để sáng tạo, đổi mới. Nhưng nếu những hoa văn trang trí, trang sức và trang phục gắn với một thời kỳ lịch sử nào đó, hoặc là minh họa cho một tác phẩm nào đó, thì họa sỹ phải hết sức cẩn trọng, dành nhiều thời gian để hiểu về bối cảnh lịch sử, đặc trưng văn hóa, đặt các chi tiết vào đúng môi trường lịch sử mà vật dụng ấy được sinh ra.
Màu là phản ứng của mắt với những bước sóng ánh sáng nào đó phản chiếu đến mắt từ một mặt phẳng. Bất kỳ màu sắc nào (đỏ, xanh, xanh lá cây, hồng) đều có ba đặc tính: màu sắc, cường độ và cung bậc (sáng hoặc tối). Vòng chuyển sắc là một cách thể hiện quang phổ màu (dưới dạng hình tròn), giúp ta nghiên cứu về màu sắc dễ dàng hơn (Hình 2). Vòng chuyển sắc chỉ ra những màu trong bộ ba sơ cấp (đỏ, xanh, vàng) khi ta phối màu sơn. Các cặp màu bổ trợ nằm đối xứng trực tiếp qua đường kính của vòng chuyển sắc, chúng có thể tạo ra hiệu ứng nhạt hoặc trung tính khi trộn lại với nhau (Hình 3). Sắc thái của một màu được tạo ra khi pha với màu đen, pha với...
Tranh chân dung là thể loại khá độc đáo của hội họa, đã có lịch sử từ thời cổ đại và cho đến ngày nay vẫn luôn là một thể loại tương đối khó. Loại tranh này có thể vẽ một người hoặc nhiều người, nhưng điều quan trọng nhất là cần lột tả được những đặc điểm về tính cách, về trạng thái, về tác phong và cả thời đại của nhân vật.
Trong trang trí, bố cục là sự sắp xếp các ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình như: đường nét, hình mảng, màu sắc sao cho gây được hiệu quả cao nhất đối với chủ đề của sản phẩm. Các phương tiện của bố cục tự bản thân nó không có giá trị gì hết: đường cong, đường thẳng, màu xanh, màu vàng …., chỉ xác định được ý nghĩa trong một mối quan hệ nào đó do bố cục sắp đặt vị trí của chúng tạo ra nhằm biểu hiện một chủ đề nào đó.
Cách điệu là quá trình chuyển hóa các đối tượng ở tự nhiên sang một hình thức mới sao cho gọn hơn, súc tích hơn, ấn tượng hơn. Hoặc có thể hiểu bằng nhiều cách khác nhau như: từ một đối tượng thật phải trải qua một trong những cách rút gọn sau: khái quát hóa, đơn giản hóa, cách điệu hóa, cường điệu hóa, biểu trưng hóa. Hay trải qua 4 bước: nghiên cứu cấu trúc vật thể trong tự nhiên, gạn lọc, bổ sung, cấu trúc lại.
Bố cục của ảnh màu có đặc thù riêng, dĩ nhiên, là do các vấn đề phát sinh do màu sắc. Trước tiên, đó là vấn đề nhận thức đi kèm cảm xúc đối với màu sắc, sự biểu cảm của chúng, cũng như vấn đề kết hợp màu sắc trong khung hình. Đó là các mối quan hệ màu sắc của các hình thù và màu sắc của phông nền. Hoặc là, các mối quan hệ màu sắc của hai (hay vài) hình thù trong khung hình.
Hiệu ứng một màu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mức độ phản chiếu ánh sáng quanh nó, màu sắc môi trường chung quanh, màu sắc bạn pha ra từ bảng màu… Nắm được mối liên hệ giữa màu sắc và chung quanh nó là cách vẽ trang trí màu vô cùng hiệu quả.
Tùy đối tượng và nội dung đề tài định diễn tả để xây dựng hình tượng nhân vật trong bố cục tranh. Thời nay đã có một số lượng khổng lồ các tác phẩm và tác giả ở thế giới và trong nước, đã có một sự thông tin nhanh và nhiều. Cho nên trong bố cục đã cho phép người ta nói một khía cạnh độc đáo, một vấn đề nhỏ và khác lạ sâu sắc. Vì vậy cần phải tính đến cái độc đáo, cái lạ trong cái định biểu hiện và tránh tất cả sự giống nhau theo kiểu sao chép cái người ta đã làm để gây ấn tượng cho người xem.
